4 mei Herdenking Harderwijk

De 4 mei Herdenking op begraafplaats Oostergaarde is dit jaar vastgelegd in een korte videoproductie die op 30 april werd opgenomen. De Nederlandse oorlogsslachtoffers die tijdens de Tweede Wereldoorlog zijn omgekomen zijn herdacht. En de Nederlanders die zijn omgekomen in oorlogssituaties en bij vredesoperaties na de Tweede Wereldoorlog. Burgemeester Harm-Jan van Schaik hield een toespraak. 

Video

Toespraak burgemeester Harm-Jan van Schaik

Beste dames en heren, jongens en meisjes,
Vandaag staan we hier stil, om te gedenken en te herdenken,
hen die vielen voor onze vrijheid,
en hen die zich opofferden in oorlogssituaties en vredesoperaties.

Elk jaar stond hij hier op deze plek, Jan Foppen. 
Blauw colbert, grijze broek, blauwe baret.
Strak in de houding, een plechtige militaire groet, een vriendelijke en kordate knik. 

Behalve vandaag. Want Jan Foppen overleed op 19 januari 2021 op 93-jarige leeftijd.
Een groot gemis voor zijn familie. Een groot gemis ook voor Harderwijk. Een man die je wist te raken. Wat bewoog Jan Foppen om jaarlijks te gedenken en te herdenken?

Jan Foppen maakte de Tweede Wereldoorlog mee, in een gezin met vier kinderen.
Zijn vader was melkboer, zijn broer zat in het verzet. De spanning thuis was voelbaar. 
Gekluisterd aan de illegale radio volgde hij de opmars van de geallieerden.
De binnenkomst van de Canadezen zal hem altijd bijblijven. 

Bij de bevrijding van Harderwijk werd nauwelijks gevochten. Dat was de verdienste van Marinus Baars, een districtscommandant van de Binnenlandse Strijdkrachten uit Rhenen. Hij bemiddelde tussen de Canadezen en de Duitsers. De dag erna rolden de Canadese tanks Harderwijk binnen. Marinus Baars zat op de voorste tank. Het moet een fascinerend beeld zijn geweest. En het was een moedige daad.
Jan zag het allemaal gebeuren. Hij mocht zelfs een stukje meerijden. 
Hij proefde van de chocolade en at van het brood, dat smaakte als heerlijke cake. 

Toen Harderwijk werd bevrijd, was de oorlog in Nederlands-Indië nog niet afgelopen. Op 15 augustus 1945 eindigde daar de Japanse bezetting. Direct daarna riep Soekarno de Indonesische onafhankelijkheid uit. Een roerige tijd brak aan. 

In 1948 ging Jan Foppen naar Nederlands-Indië, om daar de orde, vrede en veiligheid te herstellen. Die tijd in Indië had veel impact. In het tv-programma ‘Onze jongens op Java’ vertelde hij dit: “Ik mag onze lieve Heer danken dat ik teruggekomen ben.” In 1950 kwam hij terug in Nederland. Jan ging werken bij de Militaire Inlichtingendienst in de Oranje Nassau Kazerne, tegenover Hotel Baars.

De meeste Indiëgangers vertelden nooit over hun ervaringen. Ik merk dat ook in de gesprekken met oudere inwoners van Harderwijk die ik bezoek. Nederlands-Indië werd een grotendeels verborgen bladzijde uit onze geschiedenis. 

Dit geldt ook voor het leed dat de Molukse gemeenschap is aangedaan. Loyale militairen die in het Nederlandse leger hadden gediend, in het belang van de vrijheid, kregen hier een ijskoude ontvangst en opvang. Het heeft diepe sporen achtergelaten, tot op de dag van vandaag. Dat hadden we anders moeten doen. 

Mensen die strijden voor vrijheid, verdienen ons respect. Op dit moment keren de laatste Nederlandse militairen terug uit Afghanistan. Zij gingen daar naartoe om de democratie een kans te geven. En om de vrijheid terug te geven aan de lokale bevolking. Ze keren terug met gemengde gevoelens. Heb ik er goed aan gedaan om daar naartoe te gaan? Is onze missie wel geslaagd?

Maar ze gingen, voor vrede en veiligheid. Ook voor ónze vrede en veiligheid. Daarmee verdienen ze begrip en erkenning. En ons luisterend oor. Opdat deze geschiedenis niet verborgen blijft. Het is belangrijk dat we ons openstellen voor de ervaringen en gevoelens van onze veteranen. Voor hen die streden voor vrijheid en veiligheid, waar ook ter wereld. 

Vrijheid is kostbaar. 
Én vrijheid is kwetsbaar. 
Hoe vrijer we zijn, hoe brozer misschien wel onze democratie. 
Want na 76 jaar vrijheid weten steeds minder mensen hoe het is om onvrij te zijn. 

Jan Foppen was zich ervan doordrongen wat vrijheid betekent. Hij wist hoe het voelde om die vrijheid te moeten missen. En hoe het was om in onveiligheid te leven. 
Dáárom stond hij hier elk jaar. Plichtsgetrouw en innerlijk bewogen. 
Om te gedenken en te herdenken. 
Om te koesteren dat we in vrijheid leven. 
En om aan ons te laten zien hoe je dat doet: oprecht gedenken. 
Jan Foppen deed het ons voor. 

Hoe verantwoordelijkheid voelen we ons? 
Hoe gaan jij en ik om met vrijheid?
Wat is jouw vrijheidsideaal? Wat doe je daarmee? Wat draag jij bij? 
En gun je de ander de vrijheid die jij zelf ervaart?

We moeten blijven gedenken. 
Ook na 76 jaar vrijheid. Júist na 76 vrijheid. 
Want als we vergeten wat we hebben, dan vergeten we wat we kunnen verliezen. 
Laten we dus de vrijheid koesteren. En daar zorgvuldig mee omgaan. 
Dat begint bij stilstaan. Om van hieruit in beweging te komen. Ieder op onze eigen manier. 

Leven in vrijheid is een grote verantwoordelijkheid. 
Die verantwoordelijkheid dragen we samen, van generatie op generatie. 

Terug naar nieuwsoverzicht